گروه فرهنگی «سراج24»: افشای شنود مکالفات تلفنی توسط NSA و CIA در زمان وقوع این خبر چنان تکان دهنده بود که می شد پیش بینی کرد که خیلی از سینماگران تشنه ایده های جدید را به سوی خود جلب کند و تاکنون 2 فیلم مستند و سینمایی با عناوین «شهروند شماره چهار» (Citizen four) ساخته لورا پویترس و «اسنودن» (Snowden) به کارگردانی الیور استون در این خصوص ساخته شده است. «اسنودن» اثری با زمان بیش از 2 ساعته بوده و از این نظر فیلمساز قدیمی و سیاسی سینمای هالیوود فرصتی بیشتر برای نمایان سازی جلوه های مختلف شخصیت پردازی ادوارد اسنودن داشته است اما این مساله در قالب اثری با ساختار مشخص سینمایی رخ نمی دهد و تبدیل به اثری معلق میان پرتره نگاری و پرداختن به پرونده جنجالی افشای اطلاعات می شود.
این دوگانگی در لحن و روایت تازه ترین ساخته الیور استون نیز به چشم می خورد. فیلمی با نقش آفرینی جوزف گوردن لویت در نقش «ادوارد اسنودن» که با قرار ملاقات پنهانی میان او و روزنامه نگارانی با نام های هایلوراپویترس، گلنگرینوالد، وایوان ماکسویل درهتلی در هنگ کنگ آغاز شده و هنگامی که اولین پرسش خبرنگاران مبنی بر چرایی این افشاگری از اسنودن صورت می گیرد، همکارش و در واقع فیلمساز با مکث و سوالی مجدد مخاطبان را به سال ها پیش از این رخداد می برد زمانی که اسنودن جوانی خام اما علاقمند به مباحث اطلاعاتی بوده و به استخدام سازمان سیا درمی آید. در واقع فیلمساز در این اثر سینمایی فرصت یافته تا جهت شناخت بیشتر از شخصیت اصلی اثرش سراغی از گذشته زندگی وی را بگیرد و از سویی با پرداخت به فضایی ملودرام از روابط اسنودن و همسرش به جذابیت روایت پردازی برای مخاطبان دست یابد.
فیلم «اسنودن» که در ابتدا قرار بود در جشنواره فیلم کن 2016 رونمایی شود بنا به تصمیم اعضای سازنده اولین نمایش خود را به شصت و چهارمین جشنواره بینالمللی فیلم سن سباستین موکول کرد و پس از آن هم توسط استودیوی «اپن رود فیلمز» در سینماهای ایالات متحده و کانادا به اکران درآمد اما تاکنون نقدهای ضد و نقیضی درباره تائید و یا رد کیفیت این اثر توسط منتقدان جهانی پیش آمده است. شاید اگر با پیشینه درخشان الیور استون آگاه نبودیم و آثار سیاسی درخشان وی را درباره شخصیت ها و اتفاقاتی واقعی مانند حمله نظامی آمریکا به ویتنام مشاهده نمی کردیم می توانستیم رضایت نسبی خود را از تازه ترین ساخته اش عنوان کنیم.
اما «اسنودن» در مقام مقایسه با آثار ارزنده سازنده ای چون الیور استون نمی تواند راضی کننده باشد چرا که با وجود ضرباهنگ مناسبی که در فیلم وجود دارد نمی توان از دراماتیزه کردن تمام عواملی که در لایه های مختلفی می شد به آن وثوق یافت به روشنی سخن گفت. در واقع فیلمساز در رنگ بخشی به لایه های مختلف زندگی اسنودن و چرایی انجام افشاگری اش درام قدرتمندی نمی سازد. این در حالی است که ظرفیت سینمایی اثر و زمان طولانی اش فرصتی برای توجه به این نکات بوده است. این در حالی است که بخشی از زمان فیلم «اسنودن» صرف پرداخت به مواردی خارج از قلاب درام اثر قرار گرفته و فیلم نمی تواند به نگاهی منسجم در پرداخت شخصیت یا موقعیت دست یابد.
الیور استون که علاقه خاصی برای ساخت آثاری جنجالی و سیاسی دارد، فیلم «اسنودن» را براساس کتاب « پروندههای اسنودن، داستان درون گروهی مرد تحت تعقیب دنیا» نوشته لوک هاردینگ؛ روزنامه نگار گاردین و نیز کتابی نوشته آناتولی کوچرنا، وکیل ادوارد اسنودن ساخته است. فیلمی که در کشورهای آلمان، آمریکا، چین و روسیه فیلمبرداری شده است و طی رفت و برگشت های زمانی در روایت پردازی اشاره به سال های 2004 تا 2013 دارد؛ از زمانی که اسنودن جوان به استخدام سازمان اطلاعات مرکزی (سیا) درآمده و نیز پیمانکار آژانس امنیت ملی آمریکا بود تا ژوئن 2013 که اطلاعات طبقه بندیشده از برنامه های فوق سری آژانس امنیت ملی از جمله برنامه شنود «پریزم» را در اختیار نشریات گاردین، نیویورک تایمز و واشنگتن پست قرار داد. اطلاعات ویران کننده اخلاقی که بنا به اسناد محرمانه ای که توسط روزنامه گاردین عنوان شد آژانس امنیت ملی آمریکا با همکاری مایکروسافت به پیام های شخصی کاربران اسکایپ و آوت لوک و هات میل دسترسی داشته است. همچنین مایکروسافت دسترسی به حافظه مجازی اسکای درایو را در اختیار آژانس امنیت ملی آمریکا قرار داده است.
این همکاری نهادهای سیاسی و موسسات اطلاعاتی منجر به فاجعه ای از نهایت بی اخلاقی در آمریکا شد چنان که سخنگوی کرملین به مردم توصیه کرده حتما این فیلم را ببینند تا به عمق فاجعه پی برده و متوجه شوند چرا این عضو سابق سازمان اطلاعات آمریکا از سال 2013 تاکنون در تبعید در روسیه زندگی می کند. این رخداد بازگوکننده آن است که با وجود همه ادعاهای آمریکایی ها مبنی بر وجود دموکراسی این مساله هیچ ریشه ای در عملکرد سردمداران غربی ندارد چرا که همچنان شاهد زندگی پنهانی و در تبعید اسنودن هستیم و مسئولان امنیتی آمریکا بارها به دنبال در اختیارگرفتن وی به جرم جاسوسی هستند و همین موجب پرهیز اسنودن از سفر به کشورهای دیگر مانند نروژ حتی جهت دریافت جوایزش شده است!
